Otyłość trzewna – czym jest i jak jej przeciwdziałać?

Czy znasz skrót TOFI – thin outside, fat inside? Oznacza niebezpieczne zjawisko otłuszczania się narządów wewnętrznych, szczególnie w obszarze brzucha. Zgadnij, z czego bierze się ten tłuszcz tzw. wisceralny lub trzewny… Dokładnie tak, Z NADMIARU CUKRÓW PROSTYCH w naszej diecie!

Krótka historia tkanki tłuszczowej człowieka

Przez wieki człowiek walczył z niedostatkiem pożywienia, a tym samym głodem. Sytuacja ta uległa zmianie dopiero w XVIII wieku w czasie rewolucji przemysłowej, kiedy do posiłków pracowników fabryk dodawano cukier oraz tłuszcze. Zabieg ten powodował zmniejszenie występowania niedowagi, co przełożyło się na wzrost produktywności osób zatrudnionych w zakładach pracy. Od tego czasu w ciągu kolejnych dwóch wieków ludność rozwiniętych państw stopniowo zwiększała swoją masę ciała i w 2000 roku osiągnęła punkt zwrotny w swojej historii, kiedy to raz pierwszy ilość osób z nadmierną masą ciała przewyższyła liczbę osób z niedowagą. Obecnie zbyt duża ilość tkanki tłuszczowej jest uznawana jako główny czynnik ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2, nadciśnienia oraz chorób sercowo – naczyniowych. Co warto podkreślić, rodzaj tkanki tłuszczowej ma tutaj ogromne znaczenie i jako winowajcę uważa się tkankę tłuszczową trzewną.

Otyłość trzewna – jej kryteria, przyczyny i konsekwencje

Tkanka tłuszczowa trzewna, inaczej wisceralna (ang. visceral – trzewna) lub brzuszna, gromadzi się, jak sama nazwa wskazuje, w rejonie jamy brzusznej pomiędzy poszczególnymi narządami. Jedną z metod jej pomiaru w codziennej praktyce jest obwód talii oraz wskaźnik WHR (ang. Waist-to-Hip Ratio), określający stosunek obwodu talii do obwodu bioder. W tabeli poniżej przedstawiono wartości obwodu talii oraz wskaźnika WHR, powyżej których występuje zwiększone lub znacząco zwiększone ryzyko zaburzeń metabolicznych takich jak nadciśnienie, insulinooporność, nietolerancja glukozy oraz chorób sercowo – naczyniowych. Wszystkie te zmiany przyczyniają się do zwiększenia ryzyka przedwczesnej śmierci a także obniżenia jakości życia.

Tabela 1. Kryteria określające otyłość trzewną oraz związane z nią ryzyko zaburzeń metabolicznych według WHO (2008)

M – mężczyźni; K – kobiety

Wśród głównych czynników ryzyka rozwoju otyłości trzewnej wymienia się:

• dietę bogatą w produkty, gdzie dodawane są cukry,
• siedzący tryb życia,
• proces starzenia,
• brak równowagi pomiędzy hormonami płciowymi (nadmiar hormonów męskich),
• stres,
• czynniki genetyczne.

Prowadzą one do kumulacji tkanki tłuszczowej w obrębie jamy brzusznej, która w przeciwieństwie to tkanki tłuszczowej podskórnej, wytwarza szereg aktywnych substancji, w tym między innymi:

• białka o działaniu prozapalnym,
• czynniki prozakrzepowe,
• regulatory metabolizmu lipidów i glukozy,
• białka regulujące ciśnienie krwi,
• enzymy metabolizmu hormonów steroidowych.

W złożonych procesach doprowadzają one do rozwoju insulinooporności, nadciśnienia oraz powikłań zakrzepowo – zatorowych. Dodatkowo w komórkach tkanki tłuszczowej trzewnej w procesach lipogenezy oraz lipolizy powstają duże ilości wolnych kwasów tłuszczowych, które następnie są transportowane do wątroby. Tam dochodzi do syntezy lipoprotein o bardzo małej gęstości (VLDL – very low density lipoproteins). Ulegają one w krwiobiegu zmianie we frakcję LDL, uczestniczącą w powstawaniu blaszki miażdżycowej. Dodatkowo docierające do wątroby wolne kwasy tłuszczowe zmniejszają wydzielanie insuliny, co nasila już istniejące zaburzenia metabolizmu węglowodanów oraz końcowo może doprowadzić do zaniku komórek β trzustki produkujących insulinę.

Żywieniowe sposoby na zmniejszenie obwodu talii

Wśród czynników doprowadzających do powstania otyłości trzewnej znajdują się produkty bogate w cukier dodany w tym m.in. sacharozę, fruktozę, syrop glukozowo – fruktozowy. Do takich produktów zaliczamy żywność przetworzoną czyli gotowe posiłki oraz sosy do sałatek, wędliny (!), jogurty i serki owocowe, smakowe kawy oraz gotowe koktajle, słodkie płatki zbożowe oraz musli (czytajmy skład!), słodkie napoje gazowane oraz oczywiście słodycze. Na szczęście naturalnie występujące węglowodany w owocach nie czynią takiego spustoszenia w naszym organizmie, a zatem mogą nam posłużyć jako słodkie ekwiwalenty. Poniżej w tabeli przedstawiono zdrowe zamienniki produktów zawierających cukry dodane.

Tabela 2. Zdrowe zamienniki potraw i produktów zawierających cukry dodane

Możemy zatem skutecznie zmniejszyć obwód talii, zmieniając swój sposób żywienia poprzez zastąpienie przetworzonych posiłków potrawami przygotowanymi z naturalnych składników. Tym samym dbamy o swoje zdrowie oraz dobre samopoczucie, a także zwiększymy szanse na długie życie w pełni sił!

Bibliografia:

1. Aune D, Sen A, Norat T i wsp., Body Mass Index, Abdominal Fatness, and Heart Failure Incidence and Mortality: A Systematic Review and Dose-Response Meta-Analysis of Prospective Studies, Circulation 2016; 133(7):639-649
2. Benjamin Baballero, The global epidemic of obesity: an overview, Epidemiol Rev 2007; 29:1-5
3. Pawłowska J., Witkowski J. M., Bryl E., Zespół Metaboliczny – aktualny stan wiedzy o przyczynach i patomechanizmach, Forum Medycyny Rodzinnej 2009, 3(4): 276 – 291
4. Ricardo M. R. Meirelles, Menopause and metabolic syndrome, Arq Bras Endocrinol Metab 2014; 58:2 http://dx.doi.org/10.1590/0004-2730000002909
5. Sahakyan KR, Somers VK, Rodriguez-Escudero JP, Normal-Weight Central Obesity: Implications for Total and Cardiovascular Mortality, Ann Intern Med. 2015, 163(11):827-35
6. Susan K Fried, Salome P Rao, Sugars, Hypertriglyceridemia, and cardiovascular disease, Am J Clin Nutr 2003; 78(suppl):873S-880S
7. WHO, Waist Circumference and Waist-Hip Ratio Report of a WHO Expert Consultation, Geneva, 2008